1 – AMALIY TOPSHIRIQ
Turli strukturali algoritmlar. Chiziqli, tarmoqlanuvchi, takrorlanuvchi
strukturali dastur tuzish
Ishning maqsadi
1.
2.
3.
4.
Darsning nazariy qismini mustahkamlash;
Turli koʻrinishdagi algoritmlar bilan tanishish;
Turli strukturali algoritmlarni tuzishni oʻrganish (chizikli, tarmoqlanuvchi
va takrorlanuvchi(siklik);
Python dasturlash tilida chiziqli dasturlar tuzish koʻnikmalarini xosil qilish.
Topshiriq
1. 1, 2 jadvaldan (jadvalning raqamini oʻqituvchidan bilib olasiz), oʻz
variantingizga mos topshiriqni koʻchirib oling, ma'lumotlarga asoslanib
berilgan topshiriqlar uchun quyidagilarni bajaring:
chiziqli strukturali algoritmni blok – sxema va dastur koʻrinishida
ifodalash;
2. 3, 4, 5, 6, 7 jadvaldan (jadvalning raqamini oʻqituvchidan bilib olasiz), oʻz
variantingizga mos topshiriqni koʻchirib oling, ma'lumotlarga asoslanib
berilgan topshiriqlar uchun dastur kodini yozing.
Hisobot tarkibi
Xisobot quyidagilardan iborat boʻlishi kerak:
1) Laboratoriya ishining nomi;
2) Laboratoriya ishiga topshiriq;
3) 1- va 2- jadvallar uchun blok sxema;
4) Dastur va olingan natija.
Berilgan funksiya qiymatini hisoblash blok sxemasini va dasturini tuzing.
Boshlangʻich qiymatlardan birinchisini klaviaturadan kiriting, ikkinchisini
konstanta sifatida ifodalang. Barcha hisoblangan qiymatlarni chop eting.
1 - jadval
№
A va B formulalar uchun
х, y
1
2
3
1
2
3
4
5
6
7
8
x −1 − 3 y
A=
2
3 + e  −
A=
1 + x 2 ( y − cos( x − 3))
B = 1+
( y − A) 2 3
y−x +
( y − x)
2
y
A 5 2
x +4
) x +4
A = (1 + y )
B=(1+tg2
2
e −( x + 2 ) + x 2 + 4
x+
B=
x=2
y=3.1
x= -2,3
y= 2,7
1 + Cos( A − 2)
x + 3 Sin 2 ( x − y )
x=-5,3
y=2,5
2Cos( x −  / 6)
in( 2 x) + Sin 2 ( x − y )
B = Cos 2 ( arctg1 / A) + 3 e x + y
x=1,6
y=-6,2
1 + sin 2 ( x + y )
B = cos 2 (1 +
x2 +
A=
A
2
x
A= y+
2+ x−
A=
+
x) ( x +
Sin 3 ( − x )
( x − y) + e
2
9
A=
x2
y
e + x3 / 3
2x
(1 + x 2 y 2 )
A = ln ( y −
2
− x2
3
x
4
ey
Cos 2 x + y 2 / 4
A 2 ( x + y)
)
ex x2 y2
B = ( x + tg
2
)(5  10 −6 + 4 Ay )
A
B = 3 tg  / A  ln(2 103 − Cos 2 ( x − y))
17 106 + Sin  x
(1,1 − Cos ( y 2 + 18)) 2
e x + y + 3 x + y − 1,6  10 −7
x
2 − Sin( x + y ) +
y
A = ( xctg
11
x=3
y = -1,4
x
y
1+
+ 1n
2
4
A = e − ( x +1)
10
B=x(arctgA+e-(x-1))
2
x=4
y=3,4
x=3,6
y=5,5
x = 6,3
y = 1,2
B = x(ln
A
y 2 + 18
+
ctg
)
x
x2 +1
B = arctg
x+ y
A
x
+

A
Cosxy y
y
y
2
2 3
Sin 2 ( x 2 + y 2 ) + A + 7,6
+
ln(
x
+
y
))
B
=
x2 + y2 2
3,2  10 − 4 + 2 x 2 + x 2 + y 2
x = 0,84
y = −4,2
x = −1,4
y = 3,25
x = 1,32
y = −4,6
A = tgx + ( Sin 2 x +
2
12
lg x 2 + 2 y
2
2 x + y + 3, 57
A = Cos ( x + 2 y ) +
2
13
y = 1,24
x = −11,2
( x2 + 2 y) + e x
x 3 + 7,3  10 −6 + 2 y + e y
Cos 2 ( x 2 + e y ) − 0,743 + 3 x
15
x=3
ln x 2 + 2 y
2
y = −6,3
x
+ x + 1,75  10 3 + y + 3 y
y
x
B = e Ax
A=
+
x
y
Sin( x + y ) + tg 2
+ 4,32
x+ y
A=
(2 x + y )1,3  106
 ex
2
7 − Cos y
( x 2 + 2 y )( A + x ) 4
+ xy
sin e x + 4, 3 A2
B=
14
) B = Ax 3
3
x
( x + y)2
y
A
Cos
+ 14, 3 10 −5
x+ y
ln 2
B = tg 2 ( A + x 3 + e y ) +
lg Ay
5,2 + Sin( x 2 + e y + 2)
x = −3,2
y = 2,2
x = 5,36
y = −2,4
2 - jadval
№
1
Ifoda
Berilganlar va natija
Berilganlar: x=14.26, y=-1.22,
z=3.510-2 Natija: t=0.564849.


2 cos x − 

z2
6 


.
t=
1
+
2
2

0.5 + sin y  3 − z / 5 
3
2
8 + x − y +1
x− y
(tg z + 1) .
x
Berilganlar: x=-4.5, y=0.7510-4,
z=0.845x102; Natija: u=-55.6848.
2
u=
3
1 + sin 2 ( x + y ) y
1

v=
x + cos 2  arctg .
z
2y

x−
2 2
1+ x y
4
4
z 2 z 3 z 4  Berilganlar: x=0.4x10 ,y=-0.875,
(
1+ 2 sin 2 y )


w = cos x − cos y
1 + z + 2 + 3 + 4 . z=-0.475x10-3; Natija: w=1.9873.


5
6
7
x2 + y2 + 2
−e
2
Berilganlar: x=3.74x10-2, y=-0.825,
z=0.16x102; Natija:
v=1.0553.
 x − y  + sin 2 arctg (z ).

2
Berilganlar: x=-15.246, y=4.642x102

, z=20.001x102 ; Natija: =-182.036.
Berilganlar: x=16.55x10-3, y=-2.75,
 = 10(3 x + x y + 2 )(arcsin 2 z − x − y ).
z=0.15;
Natija: =-38.902.
2
x + 3 x − y + x Berilganlar: x=0.1722, y=6.33,
1
 = 5arctg ( x ) − arccos( x )
.
z=3.25x10-4 ; Natija: =-172.025.
4
x − y z + x2
 = ln y
−
e
x
x− y
x− y
x+ y
8
=
9
z
y
y
( y − x) .
 = x x − 3 + ( y − x)
2
x
1 + ( y − x)
arctg ( x ) + arctg ( z )
+ x + ln y .
3
6
cos y −
2
Berilganlar: x=-2.235x10-2, y=2.23,
z=15.221; Natija: =39.374.
Berilganlar: x=1.825x102, y=18.225,
z=-3.298x10-2; Natija: =1.2131.
10
11
a = 2− x x + 4 y 3 e x −1 / sin z .

sin 2 z 
x − y 1 +

x + y 
3 x

b= y
+ cos 3 ( y )
.
x
x− y
e
+
2
Berilganlar: x=3.981x10-2,
y=-1.625x103, z=0.512;
Natija:
a=1.26185.
Berilganlar: x=6.251, y=0.827,
z=25.001; Natija: b=0.7121.
12


y arctgz − 
x
y
6
с = 2( y ) + 3 x − 
.
1
x+ 2
y +1
Berilganlar: x=3.251, y=0.325,
z=0.466x10-4; Natija: c=4.025.
13
y + 3 x −1
f =
x − y sin 2 z + tgz
Berilganlar: x=17.421, y=10.365x103
, z=0.828x105; Natija: f=0.33056.
14
y
x +1
y
2 ( x + 1)−1 / sin z
g=
+
3 y −2 +3
2x+ y
Berilganlar: x=12.3x10-1, y=15.4,
z=0.252x103; Natija: g=82.8257.
15
x y +1 + e y −1
(1 + y − x ) + y − x − y − x
h=
1 + x y − tgz
2
3
Berilganlar: x=2.444, y=0.869x10-2,
z=-0.13x103 ; Natija: -0.49871.
( )
4
(
)
x+
2
3
3 – jadval
№
Funksiyalar
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
4 – jadval
1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
Agar tomonlarining uzunliklari ixtiyoriy a, b va c sonlarga teng bo‘lgan
uchburchakni qurish mumkin bo‘lmasa 0, aks holda – uchburchak teng
tomonli bo‘lsa 3, teng yonli bo‘lsa 2 va boshqa hollar uchun 1 qiymatini chop
qiluvchi programma tuzilsin.
Haqiqiy x,y va z sonlar berilgan bo‘lsa, quyidagilar aniqlansin:
a) max(x,y,z);
b) max(x,y)+min(y,z);
d) max(x+y+z,x*y*z); e) min((x+y+z)/2,x*z+1).
Uchta x, y va z haqiqiy sonlar berilgan, agar ular monoton bo‘lsa ularning
qiymatlari ikkilantirilsin, aks holda har bir o‘zgaruvchining ishorasi qaramaqarshisiga almashtirilsin.
OX va OY o‘qlarida yotmaydigan nuqta koordinatalari bilan berilgan. Bu
nuqta joylashgan koordinata choragi aniqlansin.
Haqiqiy x,y va z sonlari berilgan bo‘lib, x<y<z munosabat o‘rinli bo‘lsa bu
sonlar ikkilantirilsin, aks holda bu sonlar absolyut qiymatlari bilan
almashtirilsin.
Uchta ixtiyoriy a,b va c son berilgan. Tomonlarining uzunliklari shu sonlarga
teng bo‘lgan uchburchak mavjudmi?
Berilgan uch xonali son raqamlari orasida bir xillari bor yoki yo‘qligi
aniqlansin?
a1x + b1y = c1 va a2 x + b2 y = c2 tenglamalar bilan berilgan chiziqlarning
kesishish nuqtasi koordinatalarini chop etadigan yoki bu chiziqlarning
ustma-ust tushishligi, yoki paralleligi haqida ma‘lumot beradigan
programma tuzilsin. Bu yerda a1 , b1 , c1 , a2 , b2 va c2 – berilgan sonlar.
ax4 + bx2 + c = 0 tenglamaning haqiqiy ildizlarini topadigan yoki ildizi yo‘qligi
haqida ma’lumot beradigan programma tuzilsin.
10. Berilgan a1, a2, a3 va a4 butun sonlar ichida uchtasi bir-biriga teng.
Boshqalaridan farqli bo‘lgan sonning tartib nomeri chop etilsin.
11. Natural n (n 9999 ) soni berilgan. Sonni to‘rt xonali deb hisobga olgan holda
ushbu sonning palindrom ekanligi aniqlansin (chapdan va o‘ngdan bir xil
o‘qiladigan sonlar, masalan, 1221, 5555, 440 sonlari palindrom sonlar
hisoblanadi).
12. Berilgan yilga mos keluvchi asr nomeri chop etilsin. Bunda quidagi holat
inobatga olinsin: masalan, 21 asr boshi 2001 yildan hisoblanadi.
13. Qiymati [-999, 999] oraliqda yotuvchi butun son berilgan. Son qiymatiga mos
ravishda “manfiy ikki xonali son”, “nol soni”,”uch xonali musbat son” kabi
satrlar chop qilinsin.
14. Qiymati 1  x  9999 bo‘lgan x butun soni berilgan. Bu sonning qiymatiga mos
ravishda quydagi satrlar chop etilsin: ”to‘rt xonali juft son”, “ikki xonali toq
son” va hakoza.
15. Berilgan to‘rt xonali sonning boshidagi ikkita raqamlari yig‘indisi qolgan
raqamlari yig‘indisiga teng yoki yo‘qligi aniqlansin.
5 – jadval
5x3 + 6x2 − 2x, x  1;
 x + 3
y=
, x  1;
x

0,
x  −1.
3.
0, x  0 ;

y = x, 0  x  1;
x4 , x  1 .

1.
5.
 1
− x2 , x  −1;

y = x2 ,
− 1  x  2;
4 ,
x  2.


7.

ctgx+ 3.215 x + 2 , x  −2 ;

y = 13 .85 2 cos,
− 2  x  5;
2

x
3
(x − 2) sin 2 , x  5.
9.
tgx + 1 + x , x  −5 ;

3

y = 6.78 4 + 2x + sinx, − 5  x  2;
3x + sinx,
x  2.


11.

xtgx+ lnx − 2 , x  −2 ;

y = (x2 + 3)x,
− 2  x  2;

x
(x − 2)sin , x  2.


2
2.
x2 ,
−2  x 2;
2
y = x + 4 x + 5, x  −2;
2 − x,
x  2.


sinx + x − 5 , x  5 ;

y = 5.45 2 cos + lnx, x = 5;

x
(x − 5)2 tg ,
x  5.


2
6.

arcgx+ x − 2 , x  −1;

y = 2.712 cosx, − 1  x  1;

x
ln(x − 1) sin 2 , x  1.
4.

sinx + x + 2 , x  −2 ;

y = x2 cos + ln(x + 6), − 2  x  0;
1

x
3
(
x
+
5
)
tg ,
x  2.

2
10.
ñtgx+ 1 + x − 2 , x  0 ;

1

y = (5.12 + x) 3 + sin, 0  x  1;
3x + sinx,
x  1.


8.
12.
ctgx+ 3 + x , x  −5 ;

y = (3x + 1)2 + sin, − 5  x  3;
(x − 3) + sinx, x  3.

14. a = 1.5;
13. a = 1.5;
tgx+ lna − 3 , x  −3 ;

y = (a2 − 3)2 − sin2x, − 3  x  3;
(a + 3) − cosx, x  3.

x2 − 7 / x2 , x  1.3 ;

y = ax3 + 7 x x = 1.3;
tg(x + 7 x), x  1.3

16. a = 1.65; b = 1.1
15. a = 2; b = .5;
x  1;
1,
 2
y = ax lnx, 1 x  2 ;
eax cosbx, x  2 .

17.
x2 − 7 / x2 ,
x  1.4 ;
 3
y = ax + 7 x2 − 1, x = 1.4 ;
(a + bx) / x2 + 1, x  1.4.

a = 2.8; b = −0.3; c = 4 ;
x  1;
1,
 2
y = ax lnx, 1 x  2;
eax cosbx, x  2.

ax2 + bx+ c, x  1.2 ;

y = a/ x + x2 − 1, x = 1.2;
(a + bx) / x2 + 1, x  1.2.

19.
a = 2; b = 0.5;
18.
1.5 cos2 x,
x  1;

2
y = (x − 2) + 6, 1 x  2;
3tgx,
x  2.

20.
0  x  n;
x/n,

x
 

y = n2  − sin(x) , x  n;

 2

cos(
nx
),
x

0.

n = 10;
6- jadval
Noma'lum parametr qiymatlarini klaviaturadan kiriting.
№
1
2
3
4
Variantlar
10
1

3
a) n =1 n ;
R3
 4
2
−R
b) R =1 R + 3R + e ;
15
14
10
2
a)  3
;
n =1 n ( n + 1)
20
3
a) 
;
3
n =1 ( 2n + 1)
b) 
R =1
R2 + R − 2
ln R + 3R
14
;
R +1
b) 
;
−R
+1
R =1 sin R + e
13
4
a) 
;
R =1 R ( R + 1)
Ri + 1
 4 i
−R
c) R =1 i =1 R + 3 * R + e
15
17
R R +1
b)  R +1
;
+ ( R + 1) 4
R =1 2
10
4
c) 
R  m + R −m + 2
ln R + 3m
R =1 m =1
R+3
3
R =1 i =1 R + 3R + i
16
6
c) 
3
10
c)
( R + 1) i + 4

R
i
R
R =1 i =1 ( −1) + 3( −1) + i
10
5
10
5

2
a) m=1 m + m + 4 ;
(−1) i cos(i + R) + 5

−R
−R
c) i =1 R =1 5i + 7 + i
13
10
(100 − R ) 2
;
−R
R =1 lg R + 5
15
b) 
4
6
n+6

2
a) n=1 n + 4n + 1 ;
8
8
5i + e
4
14
3
R =1 i =1
7
9
10
11
12
13
14
+6
−i
(−1) i  7 −i

2
b) i =1 1 + i + i ;
(−1) i cos(i + R) + 5

−R
−R
c) i =1 R =1 5i + 7 + i
10n − 8
b)  2
;
n =1 10n − 3n + 8
 i m + 4m + e m 
c)  

mi
i =1 m = 2 

a) (m+1)!;
n 2 + 9 −n
10
а)  −n
−n ;
+ nn
n =1 e
n +9
2
10
−n
a)  −n
−n ;
+ nn
n =1 e
10
n 2 + 9 −n
9
i +i +12
i =1
i +e
a)  −n
−n ;
+ nn
n =1 e
4
а) 
−i
3
R 2 + 14
19
3−R + R
14
i − 15 + i 3
i =1

R =1 m=1
R =1
R + 5R + 1,2
5
R =1 m =1
 i 2 + m1−i
i 2 + 11 
+ 4 −m 
c)  e
m +i 
i =1 m =1 
1
b)  4
;
n =1 n + 1
R+I
c) 
15
10
10
;
11
− + 3,4
c)  m n
;
m + m + 12
;
3
7
9
−n
m =1 n =1
(−1) m m
 −2m
b) m=2 2
;
21
20
c) i =1
m =1
13
  tg
n+b
;
1
n =1
n+
n
6
b) 
14
c)  lg
n+c
;
2n 4 + 1
20
n =1
R + 17

2
a) R =1 2 R + 9
13
−m
i − m − i 3−m − i 2 + 1,3
m −i + m −6 + im + 13
m2 + em −i
i 2 + 2i − m
m log n (m + 5) + 1,5
c)  (−1) m−9
2 + (n + 3) −m + nm
n =1 m =1
14
16
;
 (−1)
b) R=1
16
R m + 4 R − m + 1,6
sin( m + R) − m
17
c) 
R = 4 m =1
R R +1 + R
2 R 2 + 4 R + 11 ;
2
R
17
10

19
19n

2
a) n=1 3 + n + n ;
20
a)  (−1) n
9
1+ n2
;
1 + n3
m 3 − n 2 + 1,7
m n + m m + 12
c) m =1 n =1
2
m m + 1,8
0
18
a) 
;
b)
 2
m
3
m = −12 m + 4m + ( −1)
n =1 5 − 17n + n
10
n =1
3
i =1 m =1
(−1) R * ( R + 1)
 3 2
b) R =1 R + R + 1 ;
2
i − 2i 3 + 16
17
20
Tg ( R + m) 2 + 10R
R + m − R + e m− R
5
10
 ln i + 7i
i
n 2 + 7 n + 91
R + m3 + e − m + 9
Logm R + (mR) 3
c) 
17
14
;
3
R =1
40
n =1
b)  3
b) 
;
13

3
a) n=1 n + 5n + 7 ;
a) 
n 2 + 3n + 10
5
5
17
i =1
10
14
13
b)  (2i + 5i + 9)
a) i = −22 ln i + 3 + 1,6 ; b)  (−1) n
18
13
7
2
15
a)
17
c)
12
15
16
;
10
a) m!+7;
8
4
b) i =1
−R
 (−1) cos(i + 1) − R
i
i+6
17
 i + 27i + 7
10
17
c) 
i =1 R =1
(
e i + R (i + R) i − R
| 4i 3 − R 4 |
0 19 i
i +m
tg (t + 3)


3
t −1
b) t =3 t + 2t + e ; c) i =−4 m=2 (i + m)
9
6
sign(m)
m =10
m2 + e
b)  4
)
n 3 − R 2 + 20
−R
n =1 R = 2 (| n − R | + n)
11
16
; c) 
i +13
7- jadval
Amaliy topshiriqlar
1. Berilgan natural n sonining barcha bo‘luvchilari topilsin.
2. Berilgan musbat n sonigacha bo‘lgan Fibanachchi sonlari topilsin.
3. Berilgan n uchun s ning qiymati hisoblansin:
a) s=1! - 2!+3! - 4!+…+(-1)n+1n!;
4. Berilgan natural n soni raqamlarining yig‘indisi hisoblansin.
5. Bir-biridan farqli, uchtadan kam bo‘lmagan natural sonlar ketma-ketligi berilgan
bo‘lib, u 0 bilan tugallanadi. Shu sonlar ichidan uchta eng kattasi topilsin.
6. Nol bilan tugaydigan, noldan farqli butun sonlar ketma-ketligida ishora
o‘zgarishlar soni aniqlansin. (Masalan, 1, -34, 8, 4, -5 ,0 ketma-ketlikda ishora
uch marta o‘zgaradi).
7. Berilgan natural son raqamlarini teskari tartibda yozishdan hosil bo‘ladigan son
aniqlansin.
8. Butun m va n sonlar berilgan. Umumiy bo‘luvchiga ega bo‘lmagan p = m shartni
q n
qanoatlantiruvchi p va q butun sonlar topilsin.
9. Quyidagi satr chop etilsin: 1-a A , 2-b B, 3-c C, …, 26-z Z.
10. 0 bilan tugaydigan sonlar ketma-ketligi berilgan (0 soni ketma-ketlikka
kirmaydi). Ketma-ketlikdagi barcha musbat sonlar yig‘indisi topilsin.
11. Berilgan natural sonning mukammalligi, ya'ni o‘zidan boshqa musbat
bo‘luvchilarining yig‘indisi shu sonning o‘ziga tengligi aniqlansin. (misol uchun,
6- mukammal, chunki 6=1+2+3).
12. [2,n] (n>2) oraligidagi barcha tub sonlar chop etilsin.
13. Berilgan natural sonning barcha tub bo‘luvchilari chop etilsin.
14. Berilgan 2 ta musbat sonning EKUBi topilsin.
15. Berilgan 2 ta musbat sonning EKUKi topilsin.